Çində hər şey ucuzdur, nə gəldi yeyirlər, hər yer insanla doludur… Yəqin siz də belə fikirlər eşitmisiniz. Mənim Pekin və Şanxayda gördüklərim isə bunlardan xeyli fərqli oldu. Xüsusilə Şanxay haqqında əvvəldən bir şeyi deyim – bu şəhərdə yaşayardım!
Amma əvvəlcə Pekindən başlayaq. Pekin bəzi yerlərində sovet şəhərlərini xatırladır. Binaların görünüşü, geniş küçələr, memarlıqdakı o ciddilik tanış gəlir insana. Müasir hissələri də var, ona görə bütün şəhəri belə təsəvvür etməyin. Sadəcə, bəzi küçələrdə gəzəndə özünüzü gözlədiyiniz qədər uzaqda hiss etmirsiniz.
Pekin ümumilikdə daha çox yerlilər üçün qurulmuş şəhər təəssüratı bağışladı mənə. İnsanlar öz həyatlarını yaşayırlar, siz də aralarına qarışıb onları müşahidə edirsiniz. Şanxayda isə bu hiss bir az fərqlidir, ora da gələcəm.
Çində ilk diqqətimi çəkən şeylərdən biri şəhərlərin sakitliyi oldu. Bu qədər böyük şəhər, bu qədər avtomobil, amma gözlədiyiniz səs-küy yoxdur. Elektrik avtomobillərinin çox olması fərqini göstərir. Velosiped sürməyi də çox sevirlər, gündəlik həyatın bir hissəsidir burada. Maraqlısı isə odur ki, şəhərlər sakit olsa da, insanlar ucadan danışmağı sevirlər. Avtomobillərin səsini az eşidirsiniz, insanların söhbətlərini isə yaxşı eşitmək olur.
İnsanları ümumilikdə xoşuma gəldi. Saqqallı adamlara maraqla baxanlar olur, bəzən təəccüblərini də gizlətmirlər. Sizi başa düşmədikdə isə üzlərində çox məsum bir ifadə yaranır, dayanıb gözləyirlər. Siz onlara baxırsınız, onlar sizə. Söhbəti davam etdirmək üçün başqa izah yolu tapmalı olursunuz.
Uşaqlarına göstərilən mehribanlığı xoş qarşılayan valideynlər də diqqətimi çəkdi. Razılıqlarını alıb uşaqlarını əzizləyəndə bundan məmnun olurlar. Ümumiyyətlə, qarşılaşdığım insanlardan yaxşı təəssürat aldım. Öz dəyərlərinə bağlılıqlarını da hiss etmək olur, xüsusilə gündəlik vərdişlərində və yemək seçimlərində.
Gələk yeməklərə. Çinlilərin yeməklə arası çox yaxşıdır, öz mətbəxlərini də çox sevirlər. Qərb yeməkləri olsa belə, daha çox öz yeməklərinə üstünlük verirlər. Bizə qəribə görünən dadlar onlar üçün gündəlik yeməkdir, bunu nəzərə almaq lazımdır.
Mənim üçün ən fərqli tərəf şirin dadın duzlu yeməklərlə qarışması oldu. Dadına baxdığım bir çox yeməkdə şirinlik hiss edilirdi. Bizdə adətən ayrı təsəvvür etdiyimiz dadları burada eyni boşqabda görürsünüz. Hamısı mənim ağız dadıma uyğun gəldi deyə bilmərəm, amma Pekin ördəyi çox dadlı idi! Pekinə getsəniz, dadına baxmağınızı məsləhət görərdim.
Bir də o məşhur “çinlilər nə gəldi yeyirlər” söhbəti var. Gündəlik restoranlarda gördüyüm yeməklər bu təsəvvürə uyğun gəlmədi. Çox geniş mətbəxləri var, seçim də çoxdur. Bizim tanımadığımız yeməklərin olması bütün mətbəxi bir cümlə ilə qiymətləndirməyə əsas vermir məncə.
Restoranlarla bağlı bilməli olduğunuz başqa bir məsələ də bəxşişdir. Adi restoranların əksəriyyətində sizdən bəxşiş gözləmirlər. Stolun üstünə pul qoyub getsəniz, arxanızca gəlib qaytara bilərlər. Elə biləcəklər pulunuzu unutmusunuz. Sizin təşəkkür etmək üçün qoyduğunuz pulu onlar sizə kömək etmək üçün geri gətirirlər.
Çay məsələsi də maraqlıdır. Çayın vətəninə gəlmişik, yəqin çay ucuz olar deyə düşünürsünüz, amma bəzi çayların qiymətini görəndə fikriniz dəyişir. Çeşid isə həddən artıq çoxdur. Seçmək üçün gərək bu mövzudan bir az anlayışınız olsun.
Çayla bağlı bir xəbərdarlıq da edim: turistləri çay içməyə dəvət edib sonda çox böyük hesab çıxarılan tələlər var. Tanımadığınız insanların belə dəvətlərinə ehtiyatla yanaşın. Bir çay içmək gözlədiyinizdən xeyli baha başa gələ bilər.
Ümumiyyətlə, Çinə “hər şeyi su qiymətinə alacam” düşüncəsi ilə getməyin. Bu da ölkə haqqında şişirdilmiş təsəvvürlərdən biridir. Elektronika nisbətən ucuzdur, münasib qiymətə yaxşı məhsullar da tapa bilərsiniz. Amma hər şey ucuz deyil. Mənə görə əsas üstünlük bir çox məhsulda qiymətlə keyfiyyətin yaxşı uyğunlaşmasıdır. Daxili istehsalın gücünün bunda böyük rolu olduğunu düşünürəm.
İnsanların çalışqanlığı da hiss olunur. Hər kəs öz işi ilə məşğuldur. Amma bəzi işlərdə eyni hərəkətin dayanmadan təkrarlanmasını izləmək bir az ürəyimi sıxdı açığı. Bir insanın gününü bu cür keçirməsini düşünəndə, kənardan sadə görünən işin nə qədər yorucu ola biləcəyini anlayırsınız.
Çində ən bəyəndiyim rahatlıqlardan biri isə ödənişlər oldu. Alipay burada demək olar hər şeydir – taksi, bilet, ödəniş… WeChat da ondan geri qalmır. Bu tətbiqlərin içindən səfər zamanı lazım olan bir çox işi həll edə bilirsiniz. Küçə satıcısında belə QR kod var. Böyük mağazaya da girirsiniz, kiçik satıcıdan da nəsə alırsınız, telefonla ödəyib davam edirsiniz.
İndiyə qədər gəzdiyim ölkələr arasında nağd pul olmadan hərəkət etməyin ən rahat olduğu ölkə Çin oldu. Bunu əminliklə deyə bilərəm. Getməzdən əvvəl Alipay və WeChat-la tanış olun, səfərinizi xeyli rahatlaşdıracaq.
Taksilər də münasibdir. Həm qiymətləri, həm də istifadə etdiyim avtomobillərin keyfiyyəti xoşuma gəldi. Şəhərdə gəzmək üçün hər dəfə böyük nəqliyyat büdcəsi düşünməli olmursunuz. Telefonla çağırmaq və ödəniş etmək də rahatdır.
Əhali məsələsinə də toxunum. Bir milyarddan çox insanın yaşadığı ölkədəsiniz, amma gəzdiyim yerlərdə bunun ağırlığını düşündüyüm qədər hiss etmədim. Hindistanla müqayisədə bu fərq xüsusilə nəzərə çarpır mənə görə. Bütün ölkənin əhali paylanması haqqında hökm verə bilmərəm, amma gördüyüm şəhərlərdə planlama və nəqliyyatın təşkili yaxşı təsir bağışladı. Hər yerdə insan əlindən tərpənmək mümkün olmayacağını düşünürdüm, elə olmadı.
Pekindən Şanxaya isə sürətli qatarla təxminən 4 saat yarıma getmək mümkündür. Təsəvvür üçün deyim: elə bilin Bakıdan qatara minmisiniz və 4 saat yarıma Soçiyə çatmısınız. Məsafələri dəqiq bərabərləşdirmək üçün demirəm, sürəti təsəvvür edin deyə müqayisə edirəm. Şanxayda bir də hava limanı ilə şəhəri birləşdirən məşhur Maglev qatarı var. Qatar mövzusu Çində ayrıca maraqlıdır.
Şanxaya gələndə isə şəhərlərin fərqini hiss edirsiniz. Daha müasir, daha beynəlxalq, Qərb təsirinin daha çox göründüyü bir şəhərdir. Memarlığında da bunu görmək olur. Pekin daha çox öz yerli həyatını yaşayırsa, Şanxayda dünyanın müxtəlif yerlərindən gələn insanların rahatlıqla özünə yer tapa biləcəyini düşünürsünüz.
Şəhərin gənc ruhu var. Yemək, alış-veriş, müxtəlif məkanlar – nə axtarsanız var elə bil. Dünyanın xüsusi Starbucks Reserve Roastery məkanlarından biri də burada yerləşir. Şanxayda seçim çoxluğu özünü hər yerdə hiss etdirir.
Bir şeyi də açıq deyim: Çində təsəvvürümdəki sosialist ölkə ab-havasını hiss etmədim. Xüsusilə Şanxayda. Əksinə, gördüyüm ən kapitalist hiss etdirən şəhərlərdən biridir. Hətta ABŞ belə mənə bu qədər kapitalist təsir bağışlamayıb. Mağazalar, markalar, ticarət, insanların alış-verişə münasibəti… Sosialist ölkədə olduğunuzu bilirsiniz, amma küçədə gəzdikcə tamam başqa təəssürat alırsınız.
Şanxayı yaşanılası edən mənim üçün bu seçimlərlə birlikdə şəhərin nizamıdır. İntizamlıdır, müasirdir, gündəlik həyatında sərbəstlik hiss olunur. Özümü burada yaşamağı təsəvvür edərkən tapdım. Hər bəyəndiyim şəhər haqqında bunu demirəm.
Çin haqqında yekun fikrim – insanları xoş, gündəlik həyatı düşündüyümdən rahat, yeməkləri isə zövqdən asılıdır. Hər şey ucuz deyil, amma ödədiyiniz pulun qarşılığını bir çox yerdə yaxşı alırsınız. Öz dəyərlərinə bağlı qalaraq bu qədər müasir yaşaya bilmələri də diqqətəlayiqdir.
Pekini görməyi məsləhət görərdim. Şanxaya isə daha çox vaxt ayırardım. Pekində özümü başqa bir ölkəyə gəlmiş turist kimi hiss etdim, Şanxayda isə burada yaşasam günlərimin necə keçəcəyini düşünməyə başladım. Mənim üçün bu səfərin ən yaxşı sürprizi də elə bu oldu.
